Όταν χάνω εμένα...πώς οι αόρατοι ρόλοι μπορούν να μας απομακρύνουν από τον εαυτό μας.

Πολύ συχνά έρχονται άνθρωποι στο γραφείο μου χωρίς να γνωρίζουν ακριβώς τι τους συμβαίνει και τι βοήθεια χρειάζονται. Χωρίς, δηλαδή, να υπάρχει ένα ξεκάθαρο αίτημα, όπως συνηθίζουμε να λέμε στη Συμβουλευτική και την Ψυχοθεραπεία.

Έρχονται συνήθως γιατί νιώθουν ένα βάρος. Γιατί αισθάνονται εξάντληση και άγχος. Γιατί δεν έχουν καλή διάθεση, έχουν πολλά νεύρα ή ξεσπάσματα και δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στην καθημερινότητά τους και να συνδεθούν με τους σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή τους.

Δουλεύοντας μαζί μέσα στις συνεδρίες, δίνοντας χώρο και χρόνο να περιγράψουν και να αφηγηθούν όσα ζουν και βιώνουν καθημερινά, αρχίζει σιγά σιγά να ακούγεται ο «θόρυβος» που υπάρχει στη ζωή τους. Ένας δυνατός θόρυβος που προκύπτει από τις πολλές υποχρεώσεις και τους πολλούς ρόλους που καλούνται να υπηρετήσουν καθημερινά· κάποιους φανερούς και κάποιους λιγότερο φανερούς.

Οι αφανείς αυτοί ρόλοι είναι συχνά εκείνοι που έχουμε ενστερνιστεί σε παλαιότερες φάσεις της ζωής μας, χωρίς να το έχουμε συνειδητοποιήσει. Είναι ρόλοι που εξακολουθούν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο στεκόμαστε απέναντι στους φανερούς μας ρόλους — ως επαγγελματίες, σύντροφοι, γονείς ή φίλοι. Και πολλές φορές είναι ακριβώς αυτοί οι αφανείς ρόλοι που μας βαραίνουν περισσότερο.

Ρόλοι όπως του προστάτη ή του σωτήρα. Ρόλοι που συχνά μας φορτώνουν με την ευθύνη για τα συναισθήματα, τις ανάγκες και τις διαθέσεις των άλλων. Μέσα τους υπάρχει ένα ισχυρό καθήκον που μοιάζει να φωνάζει:

«Είμαι υπεύθυνος για το πώς νιώθει ο άλλος και πρέπει να κάνω ό,τι περνά από το χέρι μου για να είναι καλά.»

Και έτσι, χωρίς πολλές φορές να το αντιληφθούμε, μπαίνουμε σε ένα μοτίβο που γίνεται δεύτερη φύση μας. Εκτός από τη δική μας ευθύνη, αρχίζουμε να αναλαμβάνουμε και την ευθύνη του άλλου. Και όσο περισσότερο το κάνουμε, τόσο περισσότερο εγκλωβιζόμαστε σε αυτό.

Μάλιστα, πολλές φορές η έγνοια μας για τον άλλον είναι τόσο μεγάλη που ξεχνάμε να ακούσουμε και να δούμε τον εαυτό μας. Κι αυτό δεν συμβαίνει τυχαία. Συχνά, μαζί με το βάρος, παίρνουμε και κάτι ακόμη: την ικανοποίηση ότι τα καταφέρνουμε, ότι είμαστε χρήσιμοι, απαραίτητοι ή/και αποδεκτοί.

Και για κάποιο διάστημα αυτό μοιάζει αρκετό.

Μόνο που συνήθως δεν αντιλαμβανόμαστε το κόστος. Ένα κόστος που έχει να κάνει με την απώλεια της επαφής με τον εαυτό μας. Και αυτή η απώλεια μπορεί να είναι ιδιαίτερα εξαντλητική, ειδικά όταν συσσωρεύεται με τα χρόνια, την ίδια στιγμή που οι πραγματικές ευθύνες και οι απαιτήσεις της ζωής αυξάνονται.

Συχνά έχουμε μάθει να λειτουργούμε έτσι από πολύ νωρίς. Σε μικρότερες φάσεις της ζωής μας, όταν χρειάστηκε να προσαρμοστούμε σε καταστάσεις που ξεπερνούσαν τις δυνατότητές μας ή όταν, ως παιδιά, νιώσαμε ότι έπρεπε να φροντίσουμε, να προστατεύσουμε ή να κρατήσουμε ισορροπίες που δεν μας αναλογούσαν. Τότε, αυτός ο τρόπος λειτουργίας ίσως υπήρξε βοηθητικός. Ίσως μάλιστα μας προστάτευσε και μας βοήθησε να ανταπεξέλθουμε.

Στο εδώ και τώρα, όμως, οι ίδιοι αυτοί ρόλοι μπορεί να μην μας διευκολύνουν πια όπως παλαιότερα. Αντίθετα, μπορεί να μας απομακρύνουν από εμάς τους ίδιους και να δυσκολεύουν την ουσιαστική σύνδεση τόσο με τον εαυτό μας όσο και με τους άλλους.

Γιατί όταν είμαστε διαρκώς στραμμένοι προς τα έξω, δυσκολευόμαστε να ακούσουμε τι συμβαίνει μέσα μας. Δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε τις δικές μας ανάγκες, τα όριά μας, την κούρασή μας, ακόμη και τις επιθυμίες μας.

Και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, αρχίζουμε να χάνουμε εμάς.

Ίσως λοιπόν το ζητούμενο να μην είναι να σταματήσουμε να φροντίζουμε τους άλλους. Ίσως το ζητούμενο να είναι να θυμηθούμε ότι κι εμείς είμαστε ένας από τους ανθρώπους που χρειάζονται τη φροντίδα μας.

Να ξαναστρέψουμε, έστω και για λίγο, το βλέμμα προς τα μέσα. Να αναρωτηθούμε πώς είμαστε πραγματικά. Τι νιώθουμε. Τι χρειαζόμαστε.

Γιατί η σύνδεση με τον εαυτό μας δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση για να μπορούμε να συνδεόμαστε ουσιαστικά και με τους άλλους.

Και πολλές φορές, το πρώτο βήμα για να ξαναβρούμε τον εαυτό μας είναι απλώς να σταματήσουμε για λίγο και να τον ακούσουμε.